News

20
Apr

Դանիէլ Վարուժանի Ծննդեան Օրն է

varoujan

«Կ՛ուզեմ համբուրել այն բոլոր տեղերը, ուր նահատակ մը ինկաւ կամ հերոս մը կոխեց», -գրած է Դանիէլ Վարուժան. արեւմտահայ բանաստեղծութեան ակնառու դէմքերէն է, նոր վիպականութեան սկզբնաւորողը հայ գրականութեան մէջ: Անոր բանաստողծութիւնը անձնական ու հասարակական ցաւերու ծնունդ է, կործանումէն ելք որոնող ժողովուրդի մաքառման ուժի եւ ճակատագրի փիլիսոփայութեան խտացումը:

Այսօր Դ.Վարուժանի (իսկական ազգանունը` Չպուգքեարեան) ծննդեան օրն է. 1884 թուական,  Արեւմտեան Հայաստանի Սեբաստիա նահանգի Բրգնիկ գիւղ: 1896–1902 թուականներուն յաճախած է Կոստանդնուպոլսոյ Մխիթարեան, ապա` Գատըգիւղի (թաղամաս` Կոստանդնուպոլիս) վարժարաններու մէջ: Այդ տարիներուն անոր վրայ ծանր տպաւորութիւն կը ձգեն ապտուլհամիտեան ջարդերը,  որոնք յետագային դարձած են բանաստեղծին ստեղծագործութեան հիմնական թեմաներէն մէկը: 1902–05 թուականներուն Վարուժան ուսանած է Վենետիկի Մուրատ Ռափայելեան վարժարանին մէջ: Բանաստեղծին գրաւած է Վերածնութեան շրջանի հզօր մշակոյթը, խորապէս ուսումնասիրած է նաեւ Հայաստանի պատմութիւնը, հին ու նոր գրականութիւնը:

1909-ին Վարուժան աւարտած է Կենտի (Պելճիքա) համալսարանը, վերադարձած է հայրենիք եւ մինչեւ 1911 թուականը դասաւանդած է Սեբաստիոյ Արամեան վարժարանին, 1911–12-ին` Թոքաթի (այժմ` Եւդոկիա) ազգային ճեմարանին մէջ, 1912–15-ին եղած  Կոստանդնուպոլսոյ Լուսաւորչեան վարժարանի տնօրէն: Ան ժամանակի հայ յառաջադէմ մանկավարժներէն էր: 1914-ին գրող, գրականագէտ Յակոբ Սիրունիի հետ Վարուժանը հրատարակած է «Նաւասարդ» գրական-գեղարուեստական տարեգիրքը, օժանդակած «Մեհեան» (1914 թ.) գրական-հասարակական հանդէսի ստեղծման:

Վարուժան գրել սկսած է 1896-էն: Անոր առաջին` «Սարսուռներ» (1906 թ.) գիրքին հիմնական բովանդակութիւնը կեանքի տառապանքէն ծնած վիշտն է եւ ամոքման բաղձանքը, ծանր իրականութեան եւ գեղեցիկ երազներու հակադրութեան հոգեկան դրաման («Մուրացիկը», «Հիւանդ է», «Մոխիրներուն առջեւ», «Մուսայիս», «Ձիւնէ դագաղ» եւ այլն):

«Ցեղին սիրտը» (1909 թ.) ժողովածուի մէջ գերիշխողը հայրենասիրական ոգին է:

«Դանիէլ Վարուժանի ….«Ցեղին սիրտը» ժողովածուն աղօթագիրք էր ամէն մէկ ապստամբի համար այնտեղ` Թրքահայաստանի մէջ, ուր գոյութեան իրաւունքը թաթախուած էր արեան մէջ` Եւրոպայի բարեմաղթութեամբ: Անոր երգերը բազում հերոսներ ծնան, անոր խօսքը գործի վերածուեցաւ»,- գրած է ռուս բանաստեղծ, թարգմանիչ Սերկէյ Գորոդեցկին:

1912-ին լոյս տեսած է Վարուժանի «Հեթանոս երգեր» ժողովածուն` կազմուած «Հեթանոս երգեր» եւ «Գողգոթայի ծաղիկներ» շարքերէն ու «Հարճը» պոէմէն: «Հացին երգը» (1921) շարքին մէջ զգալի է հայ գիւղին բնորոշ կենցաղը (բառապաշար, պատկերի կառուցման առարկայական ատաղձ եւ այլն), բայց եւ այնպէս ներկայացուած գիւղաշխարհը կարելի չէ կապել որոշակի աշխարհագրական միջավայրի հետ: Բանաստեղծը կը թեւակոխէ նոր եզերք մը` ընդարձակելով «Հեթանոս երգեր»-ուն մէջ նուաճուած աշխարհի սահմանները, այստեղ ալ քնարական մթնոլորտը կը շնչէ գեղեցկի ու ներդաշնակի որոնման պաթոսով, պոէտիկական կառոյցի հիմքը դարձեալ վսեմի դասակարգն է, մասշտապներն էպոսային վիթխարիութիւն ունին («Մշակները», «Ցանէ, «Սայլերը»):

«Ես հիացած եմ հայ նոր բանաստեղծներով …. Դանիէլ Վարուժանը …. ի՛նչ մեծ բանաստեղծ է, յատկապէս անոր իրապաշտ հատուածները, սիրային բանաստեղծութիւնները գլուխգործոցներ են…»,- գրած է ֆրանսացի բանաստեղծ Սեն Ժոն Փերսը:

Բանաստեղծը ծրագրած էր ստեղծել նաեւ «Գինիին երգը» շարքը, հայ առասպելներու ու աւանդութիւններու նիւթին վրայ` «Հայկական հոմերագիրք» ժողովածուն, ամբողջութեամբ մշակած «Սասնայ ծռեր» ժողովրդական վիպերգը, որոնք, սակայն…
1915 թուական: Վրայ կը հասնի արիւնալի աղէտը: Բանաստեղծին խօսքերով ըսած` կեանքը կը մորթուէր արտերու մէջ, միտքը` գանգին մէջ: Այս ողբերգական օրերու զոհերէն մէկը կ՛ըլլայ Դանիէլ Վարուժան: Թուրք մարդասպանները աքսորի ճանապարհին, Չանղըրի քաղաքի մօտ ձորի մը մէջ կը յօշոտեն 31-ամեայ բանաստեղծը: 1915-ի  օգոստոսի 26-ն էր:

Վարուժանի ժողովածուները թարգմանուած են բազմաթիւ լեզուներով:

1958-ին Կենտի համալսարանի մեծ սրահի պատին ամրացուած է յուշատախտակ` Վարուժանի դիմաքանդակով եւ հայերէն, ֆրանսերէն ու ֆլամանըերէն արձանագրութեամբ այն մասին, որ ան 1905–09-ին ուսանած է այդ համալսարանին մէջ:

«Ըստ իս եւ տակաւին ինձի համար` ահա օրէնքս` մեր գրականութեան մէջ արուեստը հայ պէտք է ըլլայ, իսկ անոր յատակը կամ հիմը կազմող գաղափարը` համամարդկային»,- ըսած է Դանիէլ Վարուժան:

Panorama.am

Source: Yerakouyn

You are donating to : Greennature Foundation

How much would you like to donate?
$10 $20 $30
Would you like to make regular donations? I would like to make donation(s)
How many times would you like this to recur? (including this payment) *
Name *
Last Name *
Email *
Phone
Address
Additional Note
paypalstripe
Loading...