News

04
Nov

Հայերը Րագգայի Պատմութեան Մէջ

rakkaԱւօ Գաթրճեան կը գրէ

Րագգան (արաբ.` الرقة) Սուրիոյ կեդրոնական շրջանին մէջ, հիւսիսային Սուրիոյ արեւելեան կողմը, Հալէպէն 200 քիլոմեթր անդին, Եփրատի եզերքին վրայ կառուցուած է: Ան, համանուն նահանգի կեդրոնական քաղաքն է:

Պատմական տարեգրութեանց համաձայն Սելեւկեան կայսրութեան գահակալներէն Սելեւկոս Բ. Կալլինիկոս (Ն. Ք. 246-225) հիմնեց Կալլինիկոսը: Բիւզանդական տիրապետութեան ժամանակ քաղաքը վերակոչուեցաւ Լէոնթուպոլիս, Լեւոն Ա. (457-474) կայսեր անունով: Պարսից Խոսրով Ա. Անուշիրվան թագաւոր 524-ին կործանեց քաղաքը, բայց յետոյ Բիւզանդիոնի Յուստինիանոս Ա. կայսր (527-565) վերակառուցեց զայն:

Կալլինիկոս ասորի վանականութեան կարեւոր կեդրոն դարձաւ: Մար Զաքքա վանքը կառուցուած էր քաղաքին հիւսիսային կողմը, բլուրի մը վրայ: Իսկ Պիզունա վանքը ժամանակ մը աթոռանիստ եղած է:
Արաբներ 639-ին տիրացան Կալլինիկոսին եւ զայն վերակոչեցին Րագգա, այսինքն պատուական: 640-ին հոն կառուցուեցաւ առաջին մզկիթը: Սիֆֆինի ճակատամարտը, 657-ին, Ալի պըն Ապի Թալէպի եւ Մուաւիայի միջեւ, մղուեցաւ Րագգայի մօտ:

Դամասկոսի, Թըտմորի եւ Ուրֆայի միջեւ, Րագգայի ռազմական կարեւորութիւնը շեշտուեցաւ եւ Մանսուր Խալիֆա 771-772-ին զինուորական յենակէտի վերածեց քաղաքը: Հարուն էլ Րաշիտ Խալիֆային ժամանակ, 796-ին Րագգա Խալիֆային երկրորդ մայրաքաղաքը եւ օդափոխութեան վայրը դարձաւ:%d6%80%d5%a1%d5%a3%d5%a3%d5%a1
Հարուն էլ Րաշիտի կառուցած պալատը կը գտնուի քաղաքին հիւսիսը, եւ 10 քառակուսի քիլոմեթր տարածութիւն ունի: Րագգայի պալատի կեանքը նկարագրուած է արաբական շարք մը բանաստեղծութիւններու մէջ, որոնք ամփոփուած են Ապու Ֆարաժ Իսֆահանիի հեղինակած «Քիթապ ալ աղանի»ի մէջ: Սիւննի Հանաֆի դպրոցի հիմնադիրներէն Մոհամէտ Շայպանի Րագգայի ղատին (դատաւորը) եղաւ:

Րագգա 809-էն սկսեալ Ապասեան խալիֆայութեան արեւմտեան շրջաններուն (որ կ’ընդգրկէր նաեւ Եգիպտոսը) մայրաքաղաքը դարձաւ:

Հետագային Րագգայի մէջ, Պաղտատի դարպասէն հիւսիս կառուցուեցաւ Գասըր Պանաթը (աղջկանց պալատ), որուն աւերակները մնացած են մինչեւ այսօր:

Ապասեան խալիֆայութեան կազմէն ներս, անիշխանութեան տարածման եւ գարմաթական աղանդաւորներու եւ յետոյ ալ Համտանիներու տիրապետութեան պայմաններուն տակ Րագգա անշքացաւ: Հետագային Պանու Նումէյր եւ Ուգէյլի ցեղախումբերը իրենց հակակշիռը տարածեցին շրջանին վրայ:

Մոնկոլներ 1260-ական տարիներուն կործանեցին Րագգան եւ բնակիչներէն շատեր ալ Սուրի քաշեցին:
Օսմանեան տիրապետութեան ժամանակ Րագգա անշուք բնակավայր մըն էր եւ արաբ եւ թուրքմէն քոչուոր ցեղախումբեր կը տիրապետէին շրջանին: Հետագային ալ չեչէններ բնակեցուեցան Րագգայի մէջ:
Րագգան, Հալէպի, Տէր Զօրի, Գամիշլի, տանող ճամբու երկայնքին (Րաս ուլ-Էյնը, Տերպէսիէ եւ Ամուտա) ու Թել Ապիատի միջեւ կարեւոր հանգոյց մըն է:

Քաղաքի ամբողջ հարաւային մասը բլուրներու շղթայ մը կ’եզերէ, իսկ ընդարձակ դաշտագետին մը արմտիքի եւ բանջարեղէնի մշակութեան յատկացուած է, բացի զայն շրջապատող անապատային տարածութիւններէ, որոնք հարիւրաւոր քիլոմեթր հեռաւորութեամբ կ’երկարին դէպի արեւելք եւ հիւսիսային կողմը:

Րագգայի օդը մաքուր է եւ առողջապահական, ջուրը սքանչելի է: Հողը բարեբեր:
Րագգայի նահանգին մէջ կ’իյնայ Թել Ապիատը:

20-րդ դարու սկիզբը Հայոց Ցեղասպանութեան օրերուն Րագգայի մէջ կային քանի մը հայ ընտանիք: 1915-էն յետոյ համայնքը ստուարացած է, սակայն հետագային, համայնքին թիւը բազմացած:

Օրին, տեղւոյն հայութիւնը եկեղեցի չէ կառուցած բայց այս պէտքը լրացուցած են տունի մը մէջ, յատկապէս վարձուած այս նպատակին համար: Շրջանը քահանայ չըլլալու պատճառով, Տէր Զօրի քահանան հերթաբար այցելած է եւ տօնական օրերուն ալ պատարագ մատուցած:

1953-ի տուեալներով հայերը հազիւ 50 ընտանիք բարեկեցիկ կեանք մը վարած են հոն, անոնք արհեստաւոր եւ մանաւանդ խանութպան դասակարգ եղած եւ ունեցած են դպրոց մը 50-էն աւելի երկսեռ աշակերտներով:
Րագգահայեր առաջինները եղած են, որ շրջանին մէջ ամէն տեսակի նորութիւններ զանազան սարքերու ստեղծագործութիւններ ներմուծծած են շրջան:

Հայ համայնքի ջանքերով 1922-ին կը կառուցուի առաքելական Ս. Աստուածածին եկեղեցին, վերաշինուած` 1958-ին: Ունի մէկ Ս. Սեղան, մկրտութեան աւազան եւ զանգակատուն-(կոչնակ):

Վերջին շրջանին կազմակերպուած է Դպրաց Դաս եւ Դպրաց Երգչախումբ, որոնց մաս կազմած են շրջանի գրեթէ բոլոր դպրոցականները, պարման-պարմանուհիներն ու երիտասարդները, որոնք երկշաբաթեայ կանոնաւոր ընթացքով հետեւած են դասընթացքներու, Հայ Եկեղեցւոյ պայծառութեան համար:

Յունուար 2008-էն սկսեալ, Բերիոյ Հայոց Թեմի Սրբազան Հօր առաջադրանքով, Ազգային Իշխանութեան Կրօնական եւ Ազգային Վարչութեան ժողովներուն վաւերացումով, րագգահայութիւնը օժտուած է այցելու նոր հովիւով մը:

Շրջափակէն ներս կը գործէ Ազգ. Նուպարեան երկսեռ վարժարանը (1924) ու Սրբոց Թարգմանչաց Կիրակնօրեայ Դպրոցը: Ազգ. Նուպարեան վարժարանը կը բաղկանար մանկապարտէզէ եւ նախակրթարանէ: Ըստ 2009-2010 դպրոցական տարեշրջանին աշակերտութեան թիւը կը կազմէր 238 աշակերտ, որուն 25% միայն հայեր են:

1982-ին, շրջափակէն ներս կառուցուած է «Ս. Մաշտոց» սրահը, որուն պաշտօնական բացումը կատարուած է Յունուար 30, 1980-ին` Բերիոյ Հայոց Թեմի Առաջնորդ Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի կողմէ:
Րագգահայութիւնը բնականաբար ունեցած է գերեզմաններ՝ հին եւ նոր բաժիններով:

Հայերու վիճակը գոհացուցիչ եղած է ընդհանրապէս, մեծամասնութիւնը արհեստաւորներէ կը բաղկանար: Տեղացիներու վկայութեամբ, հայ համայնքը, մեծ ներդրում ունեցած է քաղաքի եւ շրջանին զարգացման ու բարելաւման մէջ ամէն մակարդակներու վրայ:

Րագգահայեր յաճախ պետական եւ այլ պաշտօններ ստանձնած են, օրինակ՝ 1975-ին, Ջուրի ընկերութեան տնօրէն նշանակուած է ազգային գործիչ Քրիստափոր Իֆատեանը: Նահանգային խորհուրդի անդամ ընտրուած է Թագուհի Մկրտիչը:

Ընդհանուր առմամբ Րագգայի հայերը բարեկեցիկ են: Համայնքը Բերիոյ Թեմին ենթակայ:

Շրջանը երբ չէ ունեցած իր հոգեւոր հովիւը՝ հաւատացեալներու հոգեւոր կարիքները հոգացած են պարբերաբար այցելու քահանայ հայրեր:
Համայնքը կը ղեկավարուի թաղային խորհուրդով:

Հայերը ժամանակի ընթացքին 1915-էն սկսեալ գոհ եղած են իրենց վիճակէն, կերպով մը հաշտուած ըլլալով իրենց վերապահուած ճակատագրին հետ: Անցեալ դարու առաջին տասնամեակներուն իրենց կրած տարազով չէին զանազանուէր տեղացիներէն: Անծանօթ մը չէր կրնար համոզուած շեշտերով մօտենալ որպէս հարազատ ազգակիցի մը, եթէ չլսէ անոնց խօսակցութիւնը: Յաճախ պատահած է նման դէպքեր, օտար կարծելով տեղական լեզուով խօսած են, սակայն դիմացինը կռահելով իրենց խօսակցութենէն թէ անծանօթ հայեր են հայերէնի փոխած է խօսակցութիւնը, զարմանք պատճառելով անոնց: Հետզհետէ, սակայն տեղացիներու նման տարազ հագուող հայերու թիւը նուազած էր:
1960ականներուն Րագգայի մէջ կը գտնուէր 125-է աւելի հայ ընտանիք: Իսկ 2003-ի տուեալներով կը բնակէր մօտ 500-600 հայ: 2011-ի տուեալներով հոն կար մօտաւորապէս 250 հայ ընտանիք:

Րագգայի հայ առաքելական Սուրբ Աստուածածին դպրոց-եկեղեցին

Րագգայի մէջ գործած են մարզական, մշակութային, բարեսիրական եւ այլ միութիւններու մասնաճիւղեր.-
– Սուրիահայ օգնութեան խաչը (ՍՕԽ) իր ցանցը հաստատած է եւ բարերար գործունէութիւն տարած: Սկզբնական շրջանին երկսեռ, ունեցած է մօտ 90 անդամ անդամուհիներ: Նպաստած է կարօտեալներուն եւ Ազգ. Նուպարեան երկսեռ վարժարանին: 1940-ական թուականներուն հայ ժողովուրդի տեղափոխութեան պատճառով եւ երկրի քաղաքական պայմաններուն բերումով մասնաճիւղի անդամներուն թիւը կը նօսրանայ եւ կը հասնի մերթ 60-ի, մերթ 35-ի: Պէտք է ըսել, որ Րագգայի ՍՕԽ-ի մասնաճիւղը քանի մը ընդհատումներով գործած է, իսկ վերջին քանի մը տասնեակ տարիներուն դադրած է գործելէ:

– Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւնը (Հ.Մ.Ը.Մ.): Նշանաւոր եղած է ֆութպոլի խումբը, որ ժամանակին յաջողութիւններ արձանագրած է:

– 1951-ին կեանքի կոչուած է Հայ երիտասարդաց ընկերակցութիւնը (Հ.Ե.Ը.): Մասնաճիւղը ունեցած է կեդրոն մը՝ վարձու շէնքի մը մէջ: Մասնաճիւղը 50-ի հասնող անդամներ տարած է աշխուժ գործունէութիւն: Ունեցած է ֆութպոլի եւ փինկ-փոնկի խումբեր:

– Յիշարժան միութիւն է Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի նախաձեռնութեամբ 1982-ին հիմնուած Րագգայի Հայոց Առաքելական եկեղեցւոյ «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» Երիտասարդական միութիւնը, որ շրջանի կեանքը վերաթարմացնելու եւ վերաշխուժացնելու առաքելութեան ընթացքին մէջ կարեւոր տեղ եւ դերակատարութիւն ունեցած է: Նշենք, թէ միութիւնը համայնքի նօսրացումի պատճառով ընդհատուած ու կրկին կազմուած եւ գործած է:

Մամուլի իմաստով, 1927-ին, Րագգայի մէջ, լոյս տեսած է «Սպարտակ» թերթը:

Րագգայի մէջ գոյութիւն ունէր նաեւ Կաթողիկէ հայեր: Փոքր ժողովրդապետութիւն մը առանց քահանայի, Տիրամայր Նահատակաց եկեղեցիով:

Նշենք, որ Հայ կաթողիկէ Նահատակաց եկեղեցին օծուած է 1978-ին, եւ կը պատկանի Հալէպի Հայ Կաթողիկէ Առաջնորդարանին, իսկ 2005-էն ի վեր կը ծառայէր նաեւ ասորի համայնքի հաւատացեալներուն: Գործած է նաեւ Հայ Կաթողիկէ Նահատակաց վարժարանը, որ կառուցուած է 1970-ին 1300 ք.մ. վրայ, 1992-ի տուեալներով վարժարանը ունէր 180 երկսեռ աշակաերտ, ուսուցչական կազմի թիւն էր 9-ը, իսկ պաշտօնէութեան՝ 6:

Պէտք է ընդգծել, որ Սուրիոյ 2011-ի պատերազմէն առաջ քաղաքը արդէն բաւականին զարգացած եւ ընդլայնացած էր: Ան, նշանաւոր կեդրոն մը եղած էր առեւտուրի: Րագգան, վերջին շրջանին, երկրիս այս շրջանին մէջ փոխադրական աշխատանքի եւ երթեւեկի գլխաւոր հանգոյցը կը հանդիսանար, ինչպէս նաեւ երկրագործական եւ առեւտրական մեծ կեդրոն մը:

2011-ի Սուրիոյ մէջ սկիզբ առած պատերազմով, ինչպէս Սուրիոյ այլ շրջանները Րագգացիները եւս ընդհանրապէս եւ հայութիւնը յատկապէս շատ մեծ վնասներ կրեցին ու տակաւին կը կրեն:

Հայ կաթողիկէ եկեղեցին

Մեր տեղեկութիւններու համաձայն, Մարտ 7, 2013-ին Րագգայի Ազգ. Նուպարեանի տնօրէնուհի, ազգային դէմքերէն տիկին Թագուհի Մկրտիչ եւ ուրիշներ լքեցին իրենց բնօրրանը Րագգան եւ հեռացան դէպի Լաթաքիա եւ այլ շրջաններ:
Րագգայի հայերը ճակատումի տարբեր շրջաններէ համեմատաբար աւելի ապահով հայահոծ վայրեր ապաստանեցան (ներքին տեղափոխուած ժողովուրդ): Իբրեւ կառոյց կամ հաստատութիւններու շէնքեր ռմբակոծումներու, հրթիռակոծումներու եւ կրակոցներու պատճառներով տարբեր տարողութեամբ վնաս կրեց:

Այսպէս, 2014-ի ամառը, Րագգայի մէջ «Իրաքի եւ Շամի իսլամական պետութիւն» խմբաւորումի անդամներ յարձակում կատարեցին հայ առաքելական Ս. Աստուածածին եկեղեցին ու Ազգ. Նուպարեան երկսեռ վարժարանը: Քանդեցին եկեղեցւոյ խորանը եւ սրբապղծեցին ամէն ինչ, ինչպէս նաեւ քանդեցին ու այրեցին սրբապատկերներ ու եկեղեցական ու դպրոցական գիրքեր եւ այլն: Միւս կողմէ, եկեղեցին վերածեցին իրենց աղօթատեղի (Մուսալլա):

Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Րագգայի ֆութպոլի խումբը

Իսկ, Հինգշաբթի, Սեպտեմբեր 26, 2014-ին «Իրաքի եւ Շամի իսլամական պետութիւն» խմբաւորումի անդամներ նոյնպէս յարձակում կատարեցին քաղաքի կեդրոնի մէջ էլ-Րաշիտ հանրային պարտէզին մօտ գտնուող Րագգայի Հայ կաթողիկէ «Նահատակաց» եկեղեցին եւ աւերելով եկեղեցւոյ գոյքերը վար առին գմբէթի խաչը ու բարձրացուցին իրենց դրօշը: Հայեր կը խուսափին հայկական կալուածներու շրջանները այցելել կամ հարցնել այդ շրջանի ընդհանուր իրավիճակի մասին:

Րագգան վերոնշեալ թուականէն ետք Սուրիոյ մէջ կը դառնայ «Իսլամական Պետութեան» գլխաւոր կեդրոնատեղին:

Երկրին մէջ տիրող վիճակը մեծ վնաս հասցուց Րագգայի հայութեան, համայնքը ունեցաւ լուրջ խնդիրներ: Այն հայերը, որոնք լքած են Րագգան, անոնց հեռացումէն քանի մը օր ետք «Իսլամական պետութիւն»ը անոնց տան դրան իրեն յատուկ պիտակ մը դրած է եւ աւելի ուշ տունը գրաւած է ու քիչ չեն այն բնակարանները, որոնք այսօր կը գտնուին ահաբեկիչներու տիրապետութեան տակ:

Ազգային Վարժարանի սաները՝ կեդրոնը վարժարանի տնօրէնուհի տիկին Թագուհի Մկրտիչ

Ազգային Նուպարեանի երկար տարիներու մանկապարտէզպանուհի օրդ. Մարի Գրիգորեան եւ անոր քոյրը՝ Ազգային նախակրթարանի Հայերէն լեզուի (առաջին կարգէն մինչեւ վեցերրորդ դասարան) դասատու, օրդ. Լուսին Գրիգորեաններու տունը առաջին օրէն հրթիռակոծումի թիրախ դարձաւ եւ անոնք ստիպուած լքեցին Րագգան ու նեղ պայմաններու մէջ հեռացան հոնկէ:

Այսօր, Րագգայի մէջ կ’ապրի 12-15 մնայուն հայ ընտանիք միայն: Նոյն թուաքանկով ալ կան, որոնք շատ դժուարութեամբ հերթաբար Րագգա կ’երթան ու կու գան աշխատելու նպատակով: Շրջանէն որեւէ տեղաշարժ բացարձակապէս արգիլուած է: Հոն մնացողներէն կրնանք նշել Ապուլապութեանները (երեք ընտանիք), Գույումճեանները (երեք ընտանիք), Էքմէքճեան, Պէքմէզեան եւ ուրիշ հայ ընտանիքներ:

Անոնք ապահովական լուրջ խնդիրներ կը դիմագրաւեն՝ այն հայ ընտանիքները, որոնք կը շարունակեն Րագգա մնալ ամսական վճարումներ կը կատարեն «Իսլամական Պետութեան» զինեալներուն (իսլամական օրէնսդութեան՝ շարիայի պարտադրած օրէնքներուն ենթարկուելով): Միւս կողմէ, ահաբեկչական խմբաւորումը կը ստիպէ հայ երեխաները հաւաքուիլ իր կեդրոններուն մէջ եւ իսլամական «Շարիա»յի դասեր առնել:

Ինչպէս անցեալին, այսօր եւս րագգահայութեան ընթացքը, առօրեան, տագնապներն ու նուաճումները աւելի քան որեւէ ժամանակ յատուկ ուշադրութեան առարկան են Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ Սրբազան Հօր եւ Ազգային Իշխանութեան:
Քաղաքի այժմու ապահովական վիճակը անորոշ ու մտահոգիչ է:

Source: Yerakouyn

You are donating to : Greennature Foundation

How much would you like to donate?
$10 $20 $30
Would you like to make regular donations? I would like to make donation(s)
How many times would you like this to recur? (including this payment) *
Name *
Last Name *
Email *
Phone
Address
Additional Note
paypalstripe
Loading...