News

26
Dec

Սփիւռքի Նախարարութիւնը Սփիւռքահայու Տունն է․ Հրանոյշ Յակոբեան

Ստորեւ կը ներկայացնենք Լիբանանի «Զարթօնք» օրաթերթի հարցազրոյցը ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան հիմնադիր Հրանոյշ Յակոսբեանի հետ, ան կը դիմէ ՀՀ վարչապետին՝ եւս մէկ անգամ քննարկելու Սփիւռքի նախարարութիւնը պահպանելու հարցը։

Հ- Տիկին Յակոբեան, վերջին օրերուն մեծ աղմուկ բարձրացած է Սփիւռքի նախարարութեան փակման առիթով։ Ին՞չ կըսէք այդ մասին, իբրեւ հիմնադիր նախարար։

Պ-10 տարի առաջ, երբ Հանրապետութեան նախագահը ինծի առաջարկեց ստանձնել այդ պատասխանատու պաշտօնը եւ ձեռնարկել Սփիւռքի նախարարութեան ստեղծման գործընթացը, ես առաջարկեցի եւ խնդրեցի շարունակել քննարկումները, որպէսզի ճշգրտուին նախարարութեան նպատակները, խնդիրները, գործառոյթները, կառուցուածքը եւ այլն։

2008-ի Ապրիլին ձեւաւորուած կառավարութենէն ներս այդպէս ալ տեղ չգտաւ Սփիւռքի նախարարութիւնը։ Վերջնական որոշում կայացուեցաւ նախարարութիւնը բանալ Հոկտեմբեր 1-ին։ Արդէն 3 ամիս անց, մեր փոքրիկ խումբի հետ մեզի պարզ դարձաւ, որ 17 տարի ուշացումով կը ստեղծուի այս նախարարութիւնը։ Սփիւռքի հետ աշխատանքներուն մէկ մասը ԱԳՆ-ն կ’իրականացնէր, մէկ փոքր հատուածը՝ ԿԳՆ-ն, իսկ բուն աշխատանքները, կապերն ու յարաբերութիւնները «բարձի թողի» վիճակի մէջ էին։

Հ- Դուք այդ ժամանակ, եթէ չեմ սխալիր, ՀՀ  Ազգային ժողովի պատգամաւոր  էիք։

Պ-Այո’, ես 22 տարի խորհրդարանի անդամ էի, ի դէպ 5 անգամ ընտրուած եմ  ժողովուրդի կողմէն՝ մեծամասնական ընտրակարգով, եւ 2003-էն ալ կը ղեկավարէի Ազգային Ժողովի գիտութեան, կրթութեան, մշակոյթի եւ երիտասարդութեան հարցերու յանձնաժողովը, հեղինակ էի 100-է աւելի օրէնքներու եւ աշխատած էի սոցիալական ապահովութեան նախարար։ Եւ անտեղեակներուն ալ ըսեմ, որ ես անգործ չէի, որ ինծի համար նախարարութիւն ստեղծուէր, այլ անոր ստեղծումը ժամանակի հրամայականն էր։ Կառավարութեան մէջ եւ Խորհրդարանէն ներս ունեցած իմ փորձս ու գիտելիքներս հաշուի առնելով էր,  որ ինծի առաջարկուեցաւ ձեռնամուխ ըլլալ այդ նախարարութեան կայացման։

ՀԻսկ Սփիւռքը ինչպէ՞ս ընդունեց նախարարութեան ստեղծումը։

ՊՍփիւռքի մէջ միակարծիք չընդունուեցաւ։ Կը հնչէին ձայներ, որ նախարարութիւնը կառավարման մարմին է եւ ի՞նչ է՝ եկած են մեզ կառավարելու։ Կամ մէկ մասը կը մտածէր, որ անիկա պէտք է գոյատեւէ Սփիւռքի ֆինանսական միջոցներու հաշւուն։ Կային մարդիկ ալ, որոնք գուցէ իրաւացիօրէն դէմ էին նախարարութեան անուանման եւ կ’առաջարկէին Սփիւռքի հետ կապերու նախարարութիւն եւ այլն։ Մենք յաջողեցանք ոչինչէն, զերոյական վիճակէն,  գործակցելով սփիւռքեան խոշոր կառոյցներու, կազմակերպութիւններու, անհատներու, գիտնականներու,  հոգեւոր առաջնորդներու,  ՀԲԸՄ-ի ղեկավարութեան հետ, մօտ մէկ տարի մշակել եւ քննարկել, ապա ՀՀ կառավարութեան կողմէն 2009-ի Օգոստոս 20-ին հաստատել Հայրենիք-Սփիւռք գործակցութեան ռազմավարութիւնը եւ ամրագրել քաղաքականութեան յստակ  սկզբունքները՝

-Աջակցիլ Սփիւռքի մէջ գործող կառոյցներուն, կազմակերպութիւններուն հայապահպանութեան կարեւոր աշխատանքներու մէջ,

-Պայքարիլ երիտասարդութիւնը օտար ափերու մէջ հայ պահելու համար։

-Յայտնաբերել Սփիւռքի ներուժը եւ անիկա օգտագործել Հայաստանի տնտեսութեան զարգացման համար։

-Մշակել եւ իրականացնել ծրագիրներ, որոնք կը խթանեն հայրենադարձութիւնը։

Մենք այդ տքնաջան, պատասխանատու եւ շատ կարեւոր գործին լծուեցանք նուիրեալ խումբով, եւ կը կարծեմ,  պատւով իրականացուցինք մեր կառոյցի առաքելութիւնը։ Մշակուեցան եւ իրականութիւն դարձան տարեկան քսանհինգէ աւելի համահայկական ծրագիրներ, հաստատուեցան կապեր հարիւրաւոր երկիրներու մէջ ապրող մեր հայրենակիցներու, հազարաւոր կազմակերպութիւններու, կառոյցներու եւ գործիչներու հետ։ Համահայկական կազմակերպութիւններու հետ կնքուեցան գործակցութեան յստակ համաձայնագրեր, փոխըմբռնման յուշագրեր։ ՀՀ Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի, ԵՊՀ-ի, ‹‹Նորավանք›› գիտակրթական հիմնադրամի գիտնականներու կողմէն մեր պատուէրով իրականացուեցան 108 գիտական հետազօտութիւններ՝ նուիրուած Սփիւռքի տարբեր հիմնահարցերուն։ Հայերէն, անգլերէն, ռուսերէն եւ դասական ուղղագրութեամբ ամէն տարի լոյս ընծայեցինք 600 էջէ աւելի ծաւալով «Սփիւռք» տարեգիրքը, որ կը ներառէ Սփիւռքի համայնքներու  եւ անոնց գործունէութեան մասին բովանդակալից տեղեկատւութիւն՝ դառնալով հայոց նորագոյն պատմութեան մէկ մաս, հանրագիտական արժէք ունեցող տպագրութիւն՝ աղբիւրագիտական հսկայածաւալ նիւթով։ Սփիւռքի ճանաչողութեան բացը լրացնելու, Սփիւռքի հիմնախնդիրները գիտականօրէն ուսումնասիրելու համար նախեւառաջ մասնագէտներ էին հարկաւոր։ Ահա թէ ինչու մեր խնդրանքով եւ առաջարկութեամբ ԵՊՀ-ի մէջ բացուեցաւ Սփիւռքագիտութեան ամպիոն, ուր պատրաստուած է աւելի քան հարիւր մակիսդրոս սփիւռքագէտներ, իսկ ՀՀ ԳԱԱ-ի հասարակագիտական բոլոր ուսումնարաններու մէջ հիմնադրուեցան ու ընդլայնուեցան Սփիւռքի բաժինները։

Հ– Տիկին Յակոբեան, նախարարութիւնը մեծ ուշադրութիւն կը դարձնէր հայ մասնագիտական ներուժի համախմբման ու անոր նպատակային օգտագործման հայրենիքի զարգացման համար, որոնց մէկ մասին անձամբ մասնակցած եմ, եւ կրնամ վկայել, որ լրագրողներու համախմբման ձեր ջանքերը ի զուր չանցան։

Պ– Այո’, Դուք Ճիշտ էք։ Գործունէութեան լաւագոյն ձեւաչափը դարձաւ համահայկական մասնագիտական համաժողովներու իրականացումը։ Տաս տարուան ընթացքին կազմակերպուած է 104 համաժողով, որոնք հնարաւորութիւն ընձեռած են Հայաստանի եւ Սփիւռքի մասնագէտներուն շփուիլ իրարու հետ, փոխանցել յառաջաւոր փորձ, մշակել գիտական ծրագրեր, կեանքի կոչել մասնագիտական գործընկերութեան նախագիծեր։ Սփիւռքի մասնագէտներէն շատերը դարձան կարեւոր ծրագրերու ղեկավարներ,  գրասենեակներ բացին հայրենիքի մէջ, Հայաստանի գիտնականներ ներգրաւեցին իրենց գիտական հետազօտութիւններու մէջ, դասընթացներ վարեցին համալսարաններու մէջ, ղեկավարեցին ասպիրանտներ՝ հաղորդակից դառնալով հայրենիքի մէջ ընթացող գիտական աշխատանքներուն։ Այդ ընթացքին ստեղծուեցան ճարտարապետներու, լրագրողներու, իրաւաբաններու, բանկիրներու, արուեստագէտներու, սրտաբաններու եւ այլ մասնագիտական  համահայկական ընկերակցութիւններ։ Համաժողովներու եւ տասնեակ գիտաժողովներու ընթացքին կը քննարկուէին հայ ինքնութեան պահպանման, հայոց լեզուի երկու ճիւղերու մերձեցման, արեւմտահայերէնի պահպանման եւ զարգացման, դասական ուղղագրութեանն անցման, Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման, իսլամացած եւ ծպտեալ հայերուն, խառնամուսնութիւններուն վերաբերող եւ բազում այլ հիմնախնդիրներ։ –

ՀԴուք նաեւ շարունակեցիք 1999թ-ին հիմք դրուած համահայկական խորհրդաժողովներու աւանդոյթը։

ՊՍփիւռքի մէջ առանձնակի սպասում եւ ոգեւորութիւն կը յառաջացնէին համահայկական համաժողովները (2011, 2014, 2017թթ)։ Թերհաւատներուն հակառակ՝ երթալով կը մեծնար այդ համաժողովներու  մասնակիցներուն թիւը, կ’ընդլայնուէր աշխարհագրութիւնը։ Միայն 2017 թուականին 71 երկրէ  1842 անձ մասնակցեցաւ այս կարեւոր համահայկական համաժողովին, որ անփոխարինելի հարթակ էր Հայաստան-Սփիւռք կապերը ընդլայնելու, գործակցութեան ծրագրերն ու անոնց արդիւնքները ներկայացնելու, համահայկական ուժն ու հզօրութիւնը Սփիւռքի ու Հայրենիքի մէջ ի ցոյց դնելու համար։ Համաժողովներու արդիւնքով կը հաստատուէին ազգային եւ պետական առաջնահերթութիւնները, որոնք ալ հիմք կը հանդիսանային յետագայ աշխատանքի համար։

2017 թուականի համաժողովը հաստատեց հետեւեալ ազգային առաջնահերթութիւնները՝

–Հզօր եւ ապահով Հայաստանի կառուցումը,

–Արցախի անկախութեան եւ անվտանգութեան ապահովումը,

–Սփիւռքի առաւել կազմակերպումը,

–Հայոց լեզուն՝ իբրեւ հայապահպանութեան կռուան դիտարկելը,

–Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման համար պայքարը 100 տարի անց,

– Հայ եկեղեցւոյ շուրջ համախմբումը,

–Արտակարգ իրավիճակներու մէջ յայտնուած հայերու անվտանգութեան ապահովումը եւ այլն։

Եօթ միլիոննոց Սփիւռք ունեցող պետութեան քաղաքականութեան կարեւոր ձեռքբերումներէն էր այդքան հասունացած երկքաղաքացիութեան ընդունումը՝ ՀՀ Սահմանադրութեան եւ օրէնսդրութեան փոփոխութեան արդիւնքով։

Հ– Կ’ուզէի թուարկէք հայապահպանութեան միտուած ձեր ծրագրերէն մի քանի հատը։

Պ-Սփիւռքը Հայրենիքին կապելուն, արտերկրի մէջ ապրող հայ երիտասարդներուն մէջ հայրենասիրութիւն սերմանելուն միտուած էր «Արի տուն» ծրագիրը, որ դարձաւ Սփիւռքի ամենասիրելի եւ ընդունուած ծրագիրը։ Անիկա ոչ միայն օգնեց սփիւռքահայ պատանիներուն եւ աղջիկներուն  համախմբուիլ հայրենիքի շուրջ, այլեւ փոխադարձ կապեր ստեղծեց Սփիւռքի տարբեր համայնքներու ներկայացուցիչներուն, ինչպէս նաեւ անոնց եւ հայաստանեան հիւրընկալ ընտանիքներուն միջեւ։ Այս ծրագրին մասնակցած հազարաւոր հայ երիտասարդները այսօր մեր «դեսպաններն» են Սփիւռքի մէջ։ Կամ որքան ժամանակ, եռանդ ու աշխատանք ներդրուեցաւ «Իմ Հայաստան» փառատօնները բարձր մակարդակով կազմակերպելու եւ իրականացնելու, մշակութային կեանքը Սփիւռքի մէջ աշխուժացնելու, սփիւռքեան երգի, պարի, թատերական խումբերու կատարած աշխատանքը հայրենիքի մէջ ներկայացնելու, Հայաստանի մէջ ստեղծուած մշակոյթին անոնց հաղորդակից դարձնելու համար։ Մեծ կարեւորութիւն ունէին Երեւանի պետական համալսարանի մէջ գործող ‹‹Սփիւռքի դպրոց››-ի մէջ սփիւռքահայ ուսուցիչներու վերապատրաստման եւ սփիւռքեան դպրոցներուն դասագիրքերով ապահովելու ծրագիրները։ Նախարարութիւնը միայն չորս տարուան ընթացքին հազարէ աւելի հայկական դպրոցներու տրամադրած է աւելի քան  երեք հարիւր հազար կտոր գիրք, ուսումնաօժանդակ նիւթեր։ Կամ՝ Վրաստանի հայկական դպրոցներուն, մշակութային եւ մարմնամարզութեան կեդրոններուն տրամադրուող համակարգիչներէն, մարզական գոյքէն կ’օգտուէին բազում երիտասարդներ, որոնք խանդավառութեամբ կը մասնակցէին համատեղ կազմակերպուած տարբեր ձեռնարկներու։ Հայ ինքնութեան պահպանման ուրոյն դպրոց դարձաւ մեր կողմէն Պաթումի մէջ հիմնուած ‹‹Ալեքսանդր Մանթաշեանց›› հայ տունը։ Սփիւռքի մէջ՝  Լատինական Ամերիկայի, Ռուսաստանի Դաշնութեան, Մերձաւոր Արեւելքի, Աւստրալիայի եւ այլ տարածաշրջաններու մէջ առանձնայատուկ ջերմութեամբ կ’ընդունէին նախարարութեան կողմէն գործուղուած ուսուցիչները, դասախօսները, երգիչներն ու արուեստի գործիչները։ Սփիւռքին առանձնակի լիցք կը հաղորդէին նախարարութեան՝ ‹‹Մերոնք››, ‹‹Սփիւռքի ժամ››, ‹‹Հայ լուր Սփիւռք›› ‹‹Հայ Սփիւռք›› ‹‹Այլադաւան հայերու մասին››, ‹‹Հայաստան ներգաղթելու տաս խնդիրները եւ անոնց յաղթահարման ուղիները››, ‹‹Հայկական տոհմածառ››, ‹‹Մեր մեծերը››, ‹‹Մեր բարերարները›› հեռուստահաղորդաշարերը, հայոց լեզուի ուսուցողական ծրագրերը,  ‹‹Կամուրջ›› եւ այլ ռատիոհաղորդումներ, ինչպէս նաեւ մեր կարգախօսները՝ ‹‹Հայաստանը համայն հայութեան Հայրենիքն է››, ‹‹Հայ է ան, ով ինքզինք հայ կը զգայ››, ‹‹Սփիւռքահայը հայրենիքի մէջ պէտք է շահ ստանայ, եկամուտ ունենայ››, ‹‹ճանչնալ, վստահիլ եւ գործակցիլ››, ‹‹Դուն ինչ ըրած ես Արցախի համար››  եւ այլն։

Հ– Այս օրերուն նախարարութեան փակման դէմ կը պայքարին նաեւ սուրիահայերը։ Ին՞չ կըսէք այդ մասին։

Պ-2012 թուականին, երբ արդէն կարելի էր արձանագրել, որ նախարարութեան գործունէութեան հիմնական ուղղութիւնները ճշգրտուած են, եւ անհրաժեշտ է նոր որակ հաղորդել ծրագրերուն եւ ձեռնարկներուն, հայ ամենակազմակերպուած համայնքներէն մէկուն՝ սուրիական համայնքի գլխուն կախուեցաւ «լինել-չլինելու» տամոկլեան սուրը։ Մեր հայրենակիցները 100 տարի անց հարկադրուած էին դարձեալ անտէրունչ  ձգել տուն ու գործատեղ,  գործարարութիւն եւ սեփականութիւն՝  իրենց  պապերու պէս  բռնելով գաղթի ճամբան։ Միակ յոյսն ու լուսաւոր կէտը այն էր, որ անոնց մէկ մասը կու գային Հայրենիք։ Իսկ Հայաստանի մէջ զիրենք ընդունելու, տեղաւորելու, աշխատանքի, կրթութեան, առողջապահութեան եւ այլ հարցերու աջակցութեան, երկրին ու հասարակութեան մէջ ներգրաւելու ողջ պատասխանատւութիւնը յանձնարարուեցաւ ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան։ Մշակուեցան սուրիահայերու աջակցութեան համալիր ծրագիրներ,  գործարկուեցան անոնց խնդիրներու լուծման յստակ կառուցակարգեր, որոնց օժանդակեցին նաեւ համահայկական կառոյցները։

Սուրիահայերու հետ տարուած աշխատանքը ՄԱԿ-ի մասնագիտական կառոյցները լաւագոյնս համարեցին եւ ՄԱԿ-ի Գլխաւոր վեհաժողովի փախստականներու հարցերով նստաշրջանի բացման արարողութիւնը վերապահուեցաւ Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան ներկայացուցչին։

Հ– Ի՞նչ կըսէք այն մասին, որ որոշ երկրներու մէջ եւս կը գործեն Սփիւռքի նախարարութիւններ։

ՊԽոշոր Սփիւռք ունեցող երկրներու մէջ ժամանակի ընթացքին եւս կը բացուին նախարարութիւններ, գործակալութիւններ,  կառոյցներ, որոնք կը զբաղին Սփիւռքի հիմնախնդիրներով, կ’ըլլան դէպքեր նաեւ, որ  կը կրճատուին (Վրաստան, Լիբանան, Ֆրանսա)։

Հ-Այս պարագային ի՞նչ կ’ըսէք մեր երկրի մասին։

Պ-Այսօր ժողովուրդը բացարձակ վստահութեան քուէ տուած է ՀՀ վարչապետին եւ անոր  խմբակցութեան,  եւ բնական է, որ վարչապետը ինք պիտի որոշէ երկրի զարգացման հիմնական առաջնահերթութիւնները։ Օգտուելով առիթէն՝ կ’ուզեմ դիմել եւ խնդրել վարչապետին եւս մէկ անգամ քննարկել նախարարութեան պահպանման հնարաւորութիւնը՝ հաշուի առնելով, որ մեր ազգի 2/3-ը կ’ապրի հայրենիքէն դուրս եւ անոնց հետ աշխատանքի հսկայական փորձ կուտակուած է, կան սերտ կապեր ու յարաբերութիւններ, որոնք հաստատուած են տարիների ընթացքին փորձ եւ գիտելիքներ  ձեռք բերած,  գործին նուիրուած, պատասխանատու եւ աշխատասէր երիտասարդներէ կազմուած  աշխատակազմի միջոցով։

Հ-Չէ՞ք կարծեր, որ Սփիւռքէն հետաքրքրական արձագանգներ կան։

Պ-Անիկա պատասխանն է բոլոր այն անտեղեակներուն, որոնք կը խօսին Սփիւռքի նախարարութեան վատ աշխատանքի մասին։ Ուրախ եմ եւ հպարտ, որ նախարարութիւնը  կայացած է, խոր արմատներ դրած Սփիւռքի մէջ, անոր դերն ու կարեւորութիւնը կը գնահատուի Սփիւռքի մեր խստապահանջ կառոյցներուն կողմէն։ Անիկա ապացոյցն է նաեւ այն բանի, որ նախարարութիւնը երբեւէ խորհրդանշական բնոյթ չէ կրած, այլ դարձած է խորհրդանիշ  Հայրենիքի  եւ Սփիւռքի  կապերու զարգացման եւ ամրապնդման գործին մէջ։ Միայն պէտք է իմանալ,  ճանչնալ Սփիւռքը, անոր բազմաշերտ, բազմալեզու, բազմակրօն, բազմակարիք էութիւնը, որպէսզի կարողանալ յարաբերութիւններ ձեւաւորել ու գործել անոր հետ։ Եւ մենք մեծ դժուարութեամբ,  քայլ առ քայլ յաջողեցանք նուաճել Սփիւռքի վստահութիւնը, գնահատել, արժեւորել  շատ անհատներու եւ կառոյցներու ներդրած ջանքերը՝ հայ ինքնութեան պահպանման, հայոց ցեղասպանութեան պայքարին անմնացորդ նուիրումի եւ Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններուն համար։

Կ’ուզեմ դիմել իմ գործընկերներուս, խնդիրով շահագրգիռ սփիւռքահայ բարեկամներուն, յայտնելով շնորհակալութիւն, որ անոնց օգնութեամբ կառուցած ենք նախարարութիւնը՝ կեանքիս տաս տարիները նուիրելով այդ կառոյցի կայացման, հեղինակութեան բարձրացման, Հայաստանի Հանրապետութիւնը Սփիւռքի մէջ պատշաճ ներկայացնելու, Սփիւռքի հիմնախնդիրները հայրենի կառավարութեան ներկայացնելու, նախարարութիւնը սփիւռքահայերու տունը դարձնելու գործին։  Հասկանալի է, որ իմ սիրտս շատ  կը ցաւի հիւլէ առ հիւլէ տառապանքով կերտուած կառոյցի տարրալուծման համար։

Source: Yerakouyn

You are donating to : Greennature Foundation

How much would you like to donate?
$10 $20 $30
Would you like to make regular donations? I would like to make donation(s)
How many times would you like this to recur? (including this payment) *
Name *
Last Name *
Email *
Phone
Address
Additional Note
paypalstripe
Loading...